Ergenlerle Sağlıklı İletişim Kurma Yolları
Ergenlerle Sağlıklı İletişim Kurma Yolları – Ergenlik, hem gençler hem de ebeveynler için zorlu bir dönemdir. Bir yandan bağımsızlığını kazanmaya çalışan, diğer yandan hâlâ rehberliğe ihtiyaç duyan ergenlerle iletişim kurmak, ebeveynler için en büyük zorluklardan biridir. Bu dönemde yaşanan çatışmalar, yanlış anlaşılmalar ve iletişim kopuklukları aile ilişkilerini zedeleyebilir.
Bu yazıda, ergenlik dönemindeki gençlerin psikolojisini anlamak, onlarla sağlıklı iletişim kurmak ve bu zorlu dönemi minimum çatışmayla atlatmak için ebeveynlere yönelik pratik ipuçları sunacağız. Güvene dayalı, açık ve destekleyici bir iletişim kurmanın yollarını keşfedeceğiz.
Ergenlik Dönemini Anlamak
Ergenlerle sağlıklı iletişim kurabilmek için öncelikle bu dönemin özelliklerini ve ergen psikolojisini anlamak gerekir.
Ergenlikte Yaşanan Değişimler
Fiziksel Değişimler
- Hızlı boy uzaması ve kilo değişimleri
- Hormonal değişiklikler
- Cinsel gelişim ve vücut yapısında değişimler
Psikolojik Değişimler
- Kimlik arayışı ve benlik algısının gelişimi
- Duygusal dalgalanmalar
- Bağımsızlık isteği ve otorite ile çatışma
- Akran etkisinin artması
- Gelecek kaygısı
Bilişsel Değişimler
- Soyut düşünme yeteneğinin gelişmesi
- Eleştirel düşünmenin artması
- İdealizm ve adalet duygusu
Ergen Davranışlarının Altında Yatan Nedenler
Ergenler, davranışlarıyla aslında şu mesajları vermeye çalışırlar:
- “Beni bir birey olarak görün ve saygı duyun.”
- “Kararlarıma güvenin ve bana sorumluluk verin.”
- “Beni anlamaya çalışın, yargılamayın.”
- “Bana destek olun ama boğmayın.”
Ergenlik dönemindeki çocuğunuzun davranışlarını kişisel algılamak yerine, gelişimsel bir süreç olarak görmek, iletişim çatışmalarını azaltacaktır.
Ergenlerle İletişimde Temel İlkeler
1. Dinlemeyi Önceliklendirin
Etkili iletişimin temeli, karşınızdakini gerçekten dinlemektir. Ergenlerle iletişimde bu daha da önemlidir.
Aktif Dinleme Nasıl Yapılır?
- Tam dikkat verin: Telefonu, televizyonu veya diğer dikkat dağıtıcıları bir kenara bırakın.
- Göz teması kurun: Bu, onlara değer verdiğinizi gösterir.
- Sözünü kesmeyin: Düşüncelerini tam olarak ifade etmesine izin verin.
- Yargılamadan dinleyin: “Bu çok saçma” veya “Nasıl böyle düşünürsün?” gibi tepkilerden kaçının.
- Duygularını onaylayın: “Bu durumda kendini kötü hissetmen normal” gibi ifadeler kullanın.
Örnek Diyalog:
Ergen: “Öğretmenim beni hiç sevmiyor, sürekli bana karşı.”
Etkisiz Yanıt: “Saçmalama, öğretmenin seni neden sevmesin? Sen de derslerine çalışmıyorsun.”
Etkili Yanıt: “Öğretmeninle ilgili böyle hissetmen zor olmalı. Neler oldu da böyle düşünüyorsun? Anlatmak ister misin?”
2. Empati Kurun ve Duygularını Anlayın
Ergenler, duygularının anlaşıldığını hissetmeye ihtiyaç duyarlar.
Empati Nasıl Kurulur?
- Kendi ergenlik döneminizi hatırlayın.
- Onların bakış açısından durumu görmeye çalışın.
- Duygularını küçümsemeyin veya hafife almayın.
- “Anlıyorum” demek yerine, gerçekten anladığınızı gösterin.
Örnek:
Ergen: “Arkadaşlarım bu hafta sonu buluşuyor ama beni çağırmadılar.”
Etkisiz Yanıt: “Üzülme, daha iyi arkadaşlar bulursun.”
Etkili Yanıt: “Dışlanmış hissetmek gerçekten üzücü olabilir. Bu durumda kendini nasıl hissediyorsun?”
3. Açık ve Dürüst İletişim Kurun
Ergenler, kendilerine dürüst davranıldığında daha fazla güven duyarlar.
Açık İletişim İçin İpuçları:
- Zor konuları bile konuşmaktan çekinmeyin (cinsellik, madde kullanımı, güvenlik vb.).
- Bilmediğiniz konularda “bilmiyorum ama birlikte öğrenebiliriz” diyebilme cesareti gösterin.
- Kendi hatalarınızı kabul edin ve gerektiğinde özür dileyin.
- Duygularınızı uygun şekilde paylaşın.
Örnek:
Etkisiz Yaklaşım: Ergenin sorduğu zor soruları geçiştirmek veya yalan söylemek.
Etkili Yaklaşım: “Bu önemli bir konu ve seninle bunu konuşmak istiyorum. Benim de tam bilmediğim noktalar olabilir ama birlikte araştırabiliriz.”
4. Saygı Gösterin ve Özerkliklerini Destekleyin
Ergenler, birey olarak saygı görmeye ve kendi kararlarını vermeye ihtiyaç duyarlar.
Saygı ve Özerklik İçin Öneriler:
- Fikirlerini ve tercihlerini ciddiye alın.
- Makul sınırlar içinde seçim yapma özgürlüğü tanıyın.
- Özel alanlarına saygı gösterin (kapılarını çalmak, günlüklerini okumamak gibi).
- Arkadaşlarını ve ilgi alanlarını yargılamayın.
Örnek:
Etkisiz Yaklaşım: “Sen daha çocuksun, ne istediğini bilemezsin. Ben senin için en iyisini biliyorum.”
Etkili Yaklaşım: “Bu konuda ne düşünüyorsun? Senin fikrin benim için önemli. Birlikte en iyi kararı verebiliriz.”
5. Tutarlı ve Net Sınırlar Belirleyin
Ergenler sınırlara karşı çıksalar da, aslında güvenlik ve rehberlik için bunlara ihtiyaç duyarlar.
Etkili Sınır Koyma:
- Kuralların nedenlerini açıklayın.
- Kuralları birlikte belirleyin.
- Tutarlı olun ve koyduğunuz kurallara siz de uyun.
- Kurallara uyulmadığında mantıklı ve orantılı sonuçlar uygulayın.
Örnek:
Etkisiz Yaklaşım: “Çünkü ben öyle diyorum, bu evde benim sözüm geçer!”
Etkili Yaklaşım: “Hafta içi gece 11’den sonra dışarıda kalmanı istemiyorum çünkü yeterli uyku alman ve güvende olman benim için önemli. Bu konuda ne düşünüyorsun?”
Ergenlerle İletişimde Sık Yapılan Hatalar
1. Sürekli Nasihat Vermek ve Ders Çıkarmaya Çalışmak
Ergenler, her durumdan bir ders çıkarma çabasından rahatsız olurlar.
Yerine: Deneyimlerini paylaşmalarına izin verin ve sadece istendiğinde tavsiye verin.
2. Aşırı Korumacı Davranmak
Aşırı koruma, ergenin bağımsızlık kazanmasını engeller.
Yerine: Kontrollü risk almalarına izin verin ve hata yapmalarını öğrenme fırsatı olarak görün.
3. Kıyaslamak
“Senin yaşındayken ben…” veya “Kardeşin gibi olmalısın” gibi kıyaslamalar zararlıdır.
Yerine: Her ergenin benzersiz olduğunu kabul edin ve kendi potansiyelini gerçekleştirmesine yardımcı olun.
4. Teknoloji Kullanımını Tamamen Yasaklamak
Teknoloji, ergenin sosyal dünyasının önemli bir parçasıdır.
Yerine: Sağlıklı teknoloji kullanımı konusunda eğitim verin ve makul sınırlar koyun.
5. Duygularını Küçümsemek
“Büyüdüğünde bunun ne kadar önemsiz olduğunu anlayacaksın” gibi ifadeler zarar verir.
Yerine: Duygularını ciddiye alın ve şu anki deneyimlerine saygı gösterin.
Zorlu Konularda İletişim Stratejileri
Cinsellik ve İlişkiler Hakkında Konuşmak
- Yargılamadan, açık ve dürüst konuşun.
- Tek bir büyük konuşma yerine, sürekli diyalog halinde olun.
- Değerlerinizi paylaşırken, onların kendi değerlerini geliştirmelerine izin verin.
- Güvenli ilişkiler ve onay kavramı hakkında konuşun.
Madde Kullanımı ve Riskli Davranışlar
- Korkutma taktikleri yerine, gerçek bilgiler ve sonuçlar hakkında konuşun.
- Güvenli bir ortam yaratın ki, sorun yaşadıklarında size gelebilsinler.
- “Hayır” deme becerileri ve akran baskısıyla başa çıkma stratejileri öğretin.
Okul ve Gelecek Kaygıları
- Aşırı baskı yapmadan destek olun.
- Başarısızlıkları öğrenme fırsatı olarak görün.
- Kendi ilgi alanlarını ve yeteneklerini keşfetmelerine yardımcı olun.
- Farklı kariyer yolları hakkında bilgi verin.
Ruh Sağlığı Sorunları
- Ruh sağlığı sorunlarını ciddiye alın ve damgalamayın.
- Profesyonel yardım almaktan çekinmeyin.
- Dinleyin ve destekleyin, hemen “düzeltmeye” çalışmayın.
Güven İnşa Etme ve İlişkiyi Güçlendirme
Kaliteli Zaman Geçirin
- Ortak ilgi alanları bulun.
- Günlük rutinler içinde bağlantı anları yaratın (yemek zamanları, araba yolculukları).
- Onların dünyasına ilgi gösterin (müzik, oyunlar, hobiler).
Tutarlı Olun
- Sözünüzü tutun ve güvenilir olun.
- Davranışlarınızla örnek olun.
- Hata yaptığınızda özür dileyin.
Güçlü Yönlerini Destekleyin
- Başarılarını takdir edin.
- Çabalarını ve gelişimlerini övün.
- Yeteneklerini ve ilgi alanlarını destekleyin.
Aile Bağlarını Güçlendirin
- Aile gelenekleri ve ritüeller oluşturun.
- Aile toplantıları düzenleyin ve fikirlerini alın.
- Aile değerlerini ve hikayelerini paylaşın.
Çatışma Durumlarında İletişim
Ergenlerle çatışmalar kaçınılmazdır. Önemli olan, bu çatışmaları nasıl yönettiğinizdir.
Çatışma Anında Yapılması Gerekenler
- Sakin kalın: Duygusal tepkiler vermeden önce sakinleşin.
- Dinleyin: Onların bakış açısını anlamaya çalışın.
- Empati kurun: “Senin yerinde olsaydım ben de üzülürdüm” gibi.
- Çözüm odaklı olun: “Bu sorunu nasıl çözebiliriz?” diye sorun.
- Uzlaşmaya açık olun: Orta yol bulmaya çalışın.
Çatışma Sonrası
- İlişkiyi onarın ve barışın.
- Yaşanan çatışmadan dersler çıkarın.
- Gerekirse özür dileyin.
- Yeni stratejiler geliştirin.
Profesyonel Yardım Ne Zaman Gerekli?
Bazı durumlarda profesyonel destek almak gerekebilir:
- Uzun süreli depresyon veya anksiyete belirtileri
- Kendine zarar verme davranışları
- Madde kullanımı
- Aşırı sosyal izolasyon
- Okul başarısında ciddi düşüş
- Yeme bozuklukları
- Şiddetli ve sürekli aile çatışmaları
Bir ergen psikoloğu veya aile terapisti, hem ergenin hem de ailenin bu zorlu dönemi atlatmasına yardımcı olabilir.
Ergenlik, hem gençler hem de ebeveynler için zorlu ama aynı zamanda büyüme ve gelişme fırsatlarıyla dolu bir dönemdir. Sağlıklı iletişim, bu dönemi başarıyla atlatmanın anahtarıdır. Dinlemek, empati kurmak, saygı göstermek ve tutarlı olmak, ergenlerle güvene dayalı bir ilişki kurmanın temel taşlarıdır.
Unutmayın, mükemmel ebeveyn yoktur. Önemli olan, hatalardan öğrenmek ve ilişkiyi sürekli geliştirmeye çalışmaktır. Sabır, anlayış ve sevgiyle, ergenlik dönemindeki çocuğunuzla güçlü bir bağ kurabilir ve onun sağlıklı bir yetişkin olmasına destek olabilirsiniz.
Daha Fazla Bilgi ve Destek İçin
Ergenlik dönemindeki çocuğunuzla yaşadığınız iletişim sorunları için profesyonel destek almak isterseniz, iletişim sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Ofisimize Nasıl Ulaşabilirsiniz?
Bursa Osmangazi’deki ofisimize ulaşmak için aşağıdaki harita bağlantısını kullanabilirsiniz: